ఉద్యోగపర్వ - అధ్యాయ 043
॥ శ్రీః ॥
5.43. అధ్యాయః 043
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Topics
సనత్సుజాతేన ధృతరాష్ట్రంప్రతి తత్త్వోపదేశః ॥ 1 ॥
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Text
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 5-43-0x(3515)(33377)
కస్యైష మౌనః కతరన్ను మౌనం
ప్రబ్రూహి విద్వన్నిహ మౌనభావం।
మౌనేన విద్వానుత యాతి మౌనం
కథం మునే మౌనమిహాచరంతి ॥ 5-43-1(33378)
సనత్సుజాత ఉవాచ। 5-43-2x(3516)
యతో న వేదా మనసా సహైన-
మనుప్రవిశంతి తతోఽథ మౌనం।
యత్రోత్థితో వేదశబ్దస్తథాయం
స తన్మయత్వేన విభాతి రాజన్ ॥ 5-43-2(33379)
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 5-43-3x(3517)
ఋచో యజూంషి యో వేద సామవేదం చ వేద యః।
పాపాని కుర్వన్పాపేన లిప్యతే కిం న లిప్యతే ॥ 5-43-3(33380)
సనత్సుజాత ఉవాచ। 5-43-4x(3518)
నైనం సామాన్యృచో వాపి న యజూంష్యవిచక్షణం।
త్రాయంతే కర్మణః పాపాన్న తే మిథ్యా బ్రవీంయహం ॥ 5-43-4(33381)
న చ్ఛందాంసి వృజినాత్తారయంతి
మాయావినం మాయయా సర్వమానం।
నీడం శకుంతా ఇవ జాతపక్షా-
శ్ఛందాంస్యేనం ప్రజహత్యంతకాలే ॥ 5-43-5(33382)
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 5-43-6x(3519)
న చేద్వేదా వేదవిదం త్రాతుం శక్తా విచక్షణ।
అథ కస్మాత్ప్రలాపోఽయం బ్రాహ్మణానాం సనాతనః ॥ 5-43-6(33383)
సనత్సుజాత ఉవాచ। 5-43-7x(3520)
తస్యైవ నామాదివిశేషరూపై-
రిదం జగద్భాతి మహానుభావ ।
నిర్దిశ్య సంయక్ప్రవదంతి వేదా-
స్తద్విశ్వవైరూప్యముదాహరంతి ॥ 5-43-7(33384)
తదర్థయుక్తం తప ఏతదిజ్యా
తాభ్యామసౌ పుణ్యముపైతి విద్వాన్।
పుణ్యేన పాపం వినిహత్య పశ్చా-
త్సంజాయతే జ్ఞానవిదీపితాత్మా ॥ 5-43-8(33385)
జ్ఞానేన చాత్మానముపైతి విద్వా-
నథాన్యథా వర్గఫలానుకాంక్షీ।
అస్మిన్కృతం తత్పరిగృహ్య సర్వ-
మముత్ర భుంక్తే పునరేతి మార్గం ॥ 5-43-9(33386)
అస్మిఁల్లోకే తపస్తప్తం ఫలమన్యత్ర భుజ్యతే।
బ్రాహ్మణానామిమే లోకా వృద్ధే తపసి సంయతాః ॥ 5-43-10(33387)
` బ్రాహ్మణానాం తపః స్వృద్ధమన్యేషాం తావదేవ తత్।
ఏతత్సమృద్ధమత్యృద్ధం తపో భవతి కేవలం ॥' 5-43-11(33388)
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 5-43-12x(3521)
కథం సమృద్ధమప్యృద్ధం తపో భవతి కేవలం।
సనత్సుజాత తద్బ్రూహి యథా విద్యామ తద్వయం ॥ 5-43-12(33389)
సనత్సుజాత ఉవాచ। 5-43-13x(3522)
నిష్కల్మషం తపస్త్వేతత్కేవలం పరిచక్షతే।
ఏతత్సమృద్ధమప్యృద్ధం తపో భవతి కేవలం ॥ 5-43-13(33390)
తపోమూలమిదం సర్వం యన్మాం పృచ్ఛసి క్షత్రియ।
తపసా వేదవిద్వాంసః పరం త్వమృతమాప్నుయుః ॥ 5-43-14(33391)
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 5-43-15x(3523)
కల్మషం తపసో బ్రూహి శ్రుతం నిష్కల్మషం తపః।
సనత్సుజాత యేనేదం విద్యాం గుహ్యం సనాతనం ॥ 5-43-15(33392)
సనత్సుజాత ఉవాచ। 5-43-16x(3524)
క్రోధాదయో ద్వాదశ యస్య దోషా-
స్తథా నృశంసాని దశ త్రి రాజన్।
ధర్మాదయో ద్వాదశైతే పితౄణాం
శాస్త్రే గుణా యే విదితా ద్విజానాం ॥ 5-43-16(33393)
క్రోధః కామో లోభమోహౌ విధిత్సా-
ఽకృపాఽసూయే మానశోకౌ స్పృహా చ।
ఈర్ష్యా జుగుప్సా చ మనుష్యదోషా
వర్జ్యాః సదా ద్వాదశైతే నరాణాం ॥ 5-43-17(33394)
ఏకైకమేతే రాజేంద్ర మనుష్యాన్పర్యుపాసతే।
లిప్సమానోంతరం తేషాం మృగాణామివ లుబ్ధకః ॥ 5-43-18(33395)
వికత్థనః స్పృహయాలుర్మనస్వీ
బిభ్రత్కోషం చపలో రోషణశ్చ।
ఏతాన్పాపాః షణ్ణరాః పాపధర్మాన్
ప్రకుర్వతే నో త్రసంతః సుదుర్గే ॥ 5-43-19(33396)
సంభోగసంవిద్విషమోఽతిమానీ
దత్తానుతాపీ కృపణో బలీయాన్।
వర్గప్రశంసీ వనితాసు ద్వేష్టా
ఏతే పరే సప్త నృశంసవర్గాః ॥ 5-43-20(33397)
ధర్మశ్చ సత్యం చ దమస్తపశ్చ
ఆమాత్సర్యం హ్రీస్తితిక్షానసూయా।
యజ్ఞశ్చ దానం చ ధృతిః శ్రుతం చ
వ్రతాని వై ద్వాదశ బ్రాహ్మణస్య ॥ 5-43-21(33398)
యస్త్వేతేభ్యః ప్రభవేద్ద్వాదశభ్యః
సర్వామపీమాం పృథివీం స శిష్యాత్।
త్రిభిర్ద్వాభ్యామేకతో వార్థితో య-
స్తస్య స్వమస్తీతి స వేదితవ్యః ॥ 5-43-22(33399)
దమస్త్యాగోఽప్రమాదశ్చ ఏతేష్వమృతమాహితం।
తాని సత్యముఖాన్యాహుర్బ్రాహ్మణా యే మనీషిణః ॥ 5-43-23(33400)
దమోఽష్టాదశదోషః స్యాత్ప్రాతికూల్యం కృతే భవేత్ ।
అనృతం చాభ్యసూయా చ కామార్థౌ చ తథా స్పృహా॥ 5-43-24(33401)
క్రోధః శోకస్తథా తృష్ణా లోభః పైశూన్యమేవ చ।
మత్సరశ్చ విహింసా చ పరితాపస్తథాఽరతిః ॥ 5-43-25(33402)
అపస్మారశ్చాతివాదస్తథా సంభావనాత్మని।
ఏతైర్విముక్తో దోషైర్యః స దాంతః సద్భిరుచ్యతే ॥ 5-43-26(33403)
మదోఽష్టాదశదోషః స్యాత్త్యాగో భవతి షడ్విధః।
విపర్యయాః స్మృతా ఏతే మదదోషా ఉదాహృతాః ।
దోషా దమస్య యే ప్రోక్తాస్తాందోషాన్పరివర్జయేత్ ॥ 5-43-27(33404)
శ్రేయాంస్తు షడ్విధస్త్యాగస్తృతీయో దుష్కరో భవేత్ ।
తేన దుఃఖం తరత్యేవ భిన్నం తస్మింజితం కృతే ॥ 5-43-28(33405)
శ్రేయాంస్తు షడ్విధస్త్యాగః శ్రియం ప్రాప్య న హృష్యతి ।
ఇష్టాపూర్తే ద్వితీయం స్యాన్నిత్యవైరాగ్యయోగతః ॥ 5-43-29(33406)
కామత్యాగశ్చ రాజేంద్ర స తృతీయ ఇతి స్మృతః ॥
అప్యవాచ్యం వదంత్యేతం స తృతీయో గుణః స్మృతః ॥ 5-43-30(33407)
త్యక్తైర్ద్రవ్యైర్యద్భవతి నోపయుక్తైశ్చ కామతః।
న చ ద్రవ్యైస్తద్భవతి నోపయుక్తైశ్చ కామతః ॥ 5-43-31(33408)
న చ కర్మస్వసిద్ధేషు దుఃఖం తే న చ న గ్లపేత్।
సర్వైరేవ గుణైర్యుక్తో ద్రవ్యవానపి యో భవేత్ ॥ 5-43-32(33409)
అప్రియే చ సముత్పన్నే వ్యథాం జాతు న గచ్ఛతి।
ఇష్టాన్పుత్రాంశ్చ దారాంశ్చ న యాచేత కదాచన ॥ 5-43-33(33410)
అర్హతే యాచమానాయ ప్రదేయం తచ్ఛుభం భవేత్।
అప్రమాదీ భవేదేతైః స చాప్యష్టగుణో భవేత్ ॥ 5-43-34(33411)
సత్యం ధ్యానం సమాధానం చోద్యం వైరాగ్యమేవ చ।
అస్తేయం బ్రహ్మచర్యం చ తథాఽసంగ్రహమేవ చ॥ 5-43-35(33412)
ఏవం దోషా మదస్యోక్తాస్తాందోషాన్పరివర్జయేత్।
తథా త్యాగోఽప్రమాదశ్చ స చాప్యష్టగుణో మతః ॥ 5-43-36(33413)
అష్టౌ దోషాః ప్రమాదస్య తాందోషాన్పరివర్జయేత్।
ఇంద్రియేభ్యశ్చ పంచభ్యో మనసశ్చైవ భారత।
అతీతానాగతేభ్యశ్చ ముక్త్యుపేతః సుఖీ భవేత్ ॥ 5-43-37(33414)
సత్యాత్మా భవ రాజేంద్ర సత్యే లోకాః ప్రతిష్ఠితాః।
తాంస్తు సత్యముఖానాహుః సత్యే హ్యమృతమాహితం ॥ 5-43-38(33415)
నివృత్తేనైవ దోషేణ తపో వ్రతమిహాచరేత్।
ఏతద్ధాతృకృతం వృత్తం సత్యమేవ సతాం వ్రతం ॥ 5-43-39(33416)
దోషైరేతైర్వియుక్తస్తు గుణైరేతైః సమన్వితః ।
ఏతత్సమృద్ధమత్యర్థం తపో భవతి కేవలం ॥ 5-43-40(33417)
యన్మాం పృచ్ఛసి రాజేంద్ర సంక్షేపాత్ప్రబ్రవీమి తే।
ఏతత్పాపహరం పుణ్యం జన్మమృత్యుజరాపహం ॥ 5-43-41(33418)
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 5-43-42x(3525)
ఆఖ్యానప·ంచమైర్వేదైర్భూయిష్ఠం కథ్యతే జనః।
తథా చాన్యే చతుర్వేదాస్త్రిధేదాశ్చ తథా పరే ॥ 5-43-42(33419)
ద్వివేదాశ్చైకవేదాశ్చాప్యనృచశ్చ తథా పరే।
తేషాం తు కతరః స స్యాద్యమహం వేద వై ద్విజం ॥ 5-43-43(33420)
సనత్సుజాత ఉవాచ। 5-43-44x(3526)
ఏకస్య వేస్యాజ్ఞానాద్వేదాస్తే బహవః కృతాః।
సత్యస్యైకస్య రాజేంద్ర సత్యే కశ్చిదవస్థితః ॥ 5-43-44(33421)
ఏవం వేదమవిజ్ఞాయ ప్రాజ్ఞోఽహమితి మన్యతే।
దానమధ్యయనం యజ్ఞో లోభాదేతత్ప్రవర్తతే॥ 5-43-45(33422)
సత్యాత్ప్రచ్యవమానానాం సంకల్పో వితథో భవేత్।
తతో యజ్ఞః ప్రతాయేత సత్యస్యానవధారణాత్ ॥ 5-43-46(33423)
మనసాన్యస్య భవతి వాచాన్యస్యాథ కర్మణా।
సంకల్పసిద్ధః పురుషః సంకల్పానధితిష్ఠతి ॥ 5-43-47(33424)
అనైభృత్యేన చైతస్య దీక్షితవ్రతమాచరేత్।
నామైతద్ధాతునిర్వృత్తం సత్యమేవ సతాం పరం॥ 5-43-48(33425)
జ్ఞానం వై నామ ప్రత్యక్షం పరోక్షం జాయతే తపః।
విద్యాద్బహు పఠంతం తు ద్విజం వై బహుపాఠినం ॥ 5-43-49(33426)
తస్మాత్క్షత్రియ మా మంస్థా జల్పితేనైవ వై ద్విజం।
య ఏవ సత్యాన్నాపైతి స జ్ఞేయో బ్రాహ్మణస్త్వయా ॥ 5-43-50(33427)
ఛందాంసి నామ క్షత్రియ తాన్యథర్వా
పురా జగౌ మహర్షిసంఘ ఏషః
ఛందోవిదస్తే య ఉత నాధీతవేదా
న వేదవేద్యస్య విదుర్హి తత్త్వం ॥ 5-43-51(33428)
ఛందాంసి నామ ద్విపదాం వరిష్ఠ
స్వచ్ఛందయోగేన భవంతి తత్ర।
ఛందోవిదస్తే న చ తానధీత్య
గతా న వేదస్య న వేద్యమార్యాః ॥ 5-43-52(33429)
న వేదానాం వేదితా కశ్చిదస్తి
కశ్చిత్త్వేతాన్బుద్ధ్యతే వాపి రాజన్।
యో వేద వేదాన్న స వేద వేద్యం
సత్యే స్థితో యస్తు స వేద వేద్యం ॥ 5-43-53(33430)
న వేదానాం వేదితా కశ్చిదస్తి
వేద్యేన వేదం న విదుర్న వేద్యం ।
యో వేద వేదం స చ వేద వేద్యం
యో వేద వేద్యం న స వేద సత్యం ॥ 5-43-54(33431)
యో వేద వేదాన్స చ వేద వేద్యం
న తం విదుర్వేదవిదో న వేదాః।
తథాపి వేదేన విదంతి వేదం
యే బ్రాహ్మణా వేదవిదో భవంతి॥ 5-43-55(33432)
ధామాంశభాగస్య తథా హి వేదా
యథా చ శాఖా హి మహీరుహస్య।
సంవేదనే చైవ యథామనంతి
తస్మిన్హి సత్యే పరమాత్మనోఽర్థే ॥ 5-43-56(33433)
అభిజానామి బ్రాహ్మణం వ్యాఖ్యాతారం విచక్షణం।
యశ్ఛిన్నవిచికిత్సః స వ్యాచష్టే సర్వసంశయాన్॥ 5-43-57(33434)
నాస్య పర్యేషణం గచ్ఛేత్ప్రచీనం నోత దక్షిణం।
నార్వాచీనం కుతస్తిర్యంగాదిశంతు కథంచన ॥ 5-43-58(33435)
తస్య పర్యేషణం గచ్ఛేత్ప్రత్యర్థిషు కథంచన।
అవిచిన్వన్నిమం వేదే తపః పశ్యతి తం ప్రభుం ॥ 5-43-59(33436)
తూష్ణీంభూత ఉపాసీత న చేష్టేన్మనసాపి చ।
ఉపావర్తస్వ తద్బ్రహ్మ అంతరాత్మని విశ్రుతం ॥ 5-43-60(33437)
మౌనాన్న స మునిర్భవతి నారణ్యవసనాన్మునిః ।
స్వలక్షణం తు యో వేద స మునిః శ్రేష్ఠ ఉచ్యతే ॥ 5-43-61(33438)
సర్వార్థానాం వ్యాకరణాద్వైయాకరణ ఉచ్యతే।
తన్మూలతో వ్యాకరణం వ్యాకరోతీతి తత్తథా ॥ 5-43-62(33439)
ప్రత్యక్షదర్శీ లోకానాం సర్వదర్శీ భవేన్నరః ।
సత్యే వై బ్రాహ్మణస్తిష్ఠంస్తద్విద్వాన్సర్వవిద్భవేత్ ॥ 5-43-63(33440)
ధర్మాదిషు స్థితోఽప్యేవం క్షత్రియ బ్రహ్మ పశ్యతి।
వేదానాం చానుపూర్వ్యేణ ఏతద్బుద్ధ్యా బ్రవీమి తే ॥ 5-43-64(33441)
॥ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఉద్యోగపర్వణి సనత్సుజాతపర్వణి త్రిచత్వారింశోఽధ్యాయః ॥
 శ్లోకాలు.jpg "మహాభారతం 1,00,000 (ఒక లక్ష) శ్లోకాలు")
